Avusturya Okulu'nun Geçmişine Yeni Bir Işık

Yazar: MURRAY N. ROTHBARD[1]

Çeviren: Kamil SARI

Giriş

İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Avusturya Okulu'nun tarih yazımındaki en kayda değer gelişme, okulun tarih öncesi olarak adlandırılabilecek döneminin ciddi bir şekilde yeniden değerlendirilmesi ve bunun bir sonucu olarak iktisadi düşünce tarihinin kendisinin temelden yeniden ele alınması olmuştur. Bu yeniden değerlendirme, Avusturya Okulu'nun ortaya çıkışından önce iktisadi düşüncenin gelişimine dair savaş öncesi Ortodoks paradigmayı kısaca özetleyerek özetlenebilir.

Skolastik filozoflar, piyasayı anlamakta tamamen başarısız olan ve dini gerekçelerle adil fiyatın ya üretim maliyetini ya da bir üründe somutlaşan emek miktarını karşılayan bir fiyat olduğuna inanan orta çağ düşünürleri olarak acımasızca reddedildi. İktisadi düşünce tarihçisi, İngiliz merkantilistleri arasındaki külçeci ve külçecilik karşıtı tartışmayı kısaca özetledikten ve on sekizinci yüzyılın birkaç Fransız ve İtalyan iktisatçısına hafifçe değindikten sonra, ekonomi biliminin kurucuları olarak Adam Smith ve David Ricardo'ya işaret etti. On dokuzuncu yüzyılın ortalarında bir miktar destek ve dolgudan sonra, Avusturya okulu da dahil olmak üzere marjinalizm, 1870'lerde başka bir büyük patlamayla geldi. On dokuzuncu yüzyılın başlarında Samuel Bailey gibi Avusturyalıların bir ya da iki İngiliz öncüsünden ara sıra bahsedilmesi dışında, bu temel resmi tamamladı.

Lewis Haney'in ansiklopedik metni bunun tipik bir örneğiydi: Skolastikler, orta çağ olarak tanımlanıyor, ticarete düşman olarak reddediliyor ve adil fiyatın emek ve üretim maliyeti teorilerine inananlar olarak ilan ediliyordu. R.H. Tawney'in ünlü ifadesiyle Karl Marx'ı “Okulcuların sonuncusu” olarak nitelendirmesi şaşırtıcı değildir.

Schumpeter'in Revizyonu

İktisadi düşünce tarihine ilişkin dikkat çekici derecede zıt yeni görüş, 1954 yılında Joseph Schumpeter'in tamamlanmamış olsa da anıtsal eseriyle sahneye çıktı. Merkantilistlere ulaşmak için atlanması gereken mistik budalalar olmaktan çok uzak olan Skolastik filozoflar, Avusturya ve öznel fayda yaklaşımına çok yakın bir sistem geliştiren dikkate değer ve ileri görüşlü iktisatçılar olarak görülüyordu. Bu durum özellikle on altıncı ve on yedinci yüzyılların daha önce ihmal edilen İspanyol ve İtalyan Skolastikleri için geçerliydi. Değer teorilerindeki neredeyse tek eksik bileşen marjinal kavramıydı. Onlardan daha sonraki Fransız ve İtalyan iktisatçılara sirayet etmiştir.

Schumpeterci görüşe göre, İngiliz merkantilistler Adam Smith'e ve iktisat biliminin kuruluşuna giden yolda önemli kilometre taşları olmaktan ziyade yarım yamalak, polemikçi broşürcülerdi. Aslında yeni görüş, Smith ve Ricardo'yu iktisat biliminin kurucuları olarak değil, iktisadı trajik bir şekilde yanlış bir yola sokan kişiler olarak görüyordu ve bu yanlışı düzeltmek için Avusturyalılar ve diğer marjinalistler gerekiyordu. O zamana kadar, sadece ihmal edilen anti-Ricardocu yazarlar geleneği canlı tutmuştur. Göreceğimiz gibi, Emil Kauder gibi diğer tarihçiler, marjinalist okulun çeşitli varyantları arasında Avusturyalıların Aristotelesçi (ve dolayısıyla Skolastik) köklerini daha da ortaya koydular. Manzara, daha önceki Ortodoks görüşün neredeyse tam tersidir.

Bu makalenin amacı Schumpeter'in haklı olarak iyi bilinen çalışması üzerinde durmak değil, Schumpeterci vizyonu daha da ileriye taşıyan ve muhtemelen genel bir tez oluşturmada Schumpeter'e yetişemedikleri için çoğu iktisatçı tarafından ihmal edilen yazarların katkılarını değerlendirmektir. Yeni tarihin en iyi gelişimi, kaçak makalelerde, kısa broşürlerde ve monografilerde aranmalıdır.

Grice-Hutchinson Salamanca Okulu üzerine

Nispeten ihmal edilen diğer katkılar Schumpeter ile eşzamanlı olarak başlamıştır. Bunların en önemlilerinden biri ve muhtemelen en çok ihmal edileni, İspanyol edebiyatı profesörü olduğu için iktisat mesleğinde sıkıntı çeken Marjorie Grice-Hutchinson'ın Salamanca Okulu'ydu. Dahası, kitap yanıltıcı derecede dar bir alt başlığın yükünü taşıyordu: İspanyol Para Teorisi Okumaları. Aslında kitap, on altıncı yüzyıl sonu İspanyol Skolastiklerinin Avusturya öncesi sübjektif değer ve fayda görüşlerinin parlak bir keşfiydi. Ama önce Grice-Hutchinson, Aristoteles'e kadar uzanan daha eski Skolastiklerin eserlerinin, emek ve maliyetlere dayalı adil fiyatın rakip nesnel anlayışının yanı sıra tüketici isteklerine dayalı bir öznel değer analizi içerdiğini gösterdi. Orta Çağ'ın başlarında Aziz Augustine (354-430) her bireyin öznel değer ölçeği kavramını geliştirmiştir. Yüksek Orta Çağ'a gelindiğinde Skolastik filozoflar üretim maliyeti teorisini büyük ölçüde terk ederek piyasanın tüketici talebini yansıtmasının gerçekten adil fiyatı belirlediği görüşünü benimsemişlerdir. Bu durum özellikle Jean Buridan (1300-1358), Ghent'li Henry (1217-1293) ve Middleton'lı Richard (1249-1306) için geçerliydi. Grice-Hutchinson'ın gözlemlediği gibi:

Orta çağ yazarları yoksul insanı üretici değil tüketici olarak görüyordu. Üretim maliyeti teorisi, tüccarlara masraflarını karşılama bahanesiyle fazla ücret almaları için bir mazeret verebilirdi ve tüm topluluğun yargısını yansıtan piyasanın kişisel olmayan güçlerine ya da orta çağdaki deyimle “ortak tahminlere” güvenmenin daha adil olduğu düşünülüyordu. Her halükarda, mübadele olgusunun giderek psikolojik terimlerle açıklanmaya başlandığı görülmektedir.

Tüm Skolastikler arasında serbest piyasaya en çok düşman olan ve adil fiyatın statü ve maliyet temelinde devlet tarafından belirlenmesini savunan Langensteinlı Henry (1325-1383) bile fiyat analizinde kıtlığın yanı sıra öznel fayda faktörünü de geliştirmiştir. Ancak tamamen öznel ve serbest piyasa yanlısı değer teorisini geliştirenler on altıncı yüzyıl İspanyol Skolastikleri olmuştur. Böylece Luis Saravía de la Calle (1544 civarı) fiyatın belirlenmesinde maliyetin herhangi bir rolü olduğunu reddetmiştir; bunun yerine adil fiyat olan piyasa fiyatı arz ve talep güçleri tarafından belirlenir ve bu da piyasadaki tüketicilerin ortak tahminlerinin bir sonucudur. Saravía, “tüm hile ve kötülükler hariç tutulduğunda, bir şeyin adil fiyatının, anlaşmanın yapıldığı yer ve zamanda yaygın olarak getireceği fiyat olduğunu” yazmıştır. Bir şeyin fiyatının o şeyin bolluğuna ya da kıtlığına göre değişeceğini belirtmiştir. Adil fiyatın üretim maliyeti teorisine eleştiriler yöneltmeye devam etmiştir:

Adil fiyatı, malla uğraşan ya da onu üreten kişinin emeği, masrafları ve riskiyle ya da nakliye masrafı ya da seyahat masrafıyla ... ya da faktörlere sanayileri, riskleri ve emekleri için ödemek zorunda olduğu şeyle ölçenler büyük bir yanılgı içindedirler ve beşte bir ya da onda bir oranında belirli bir kâra izin verenler daha da büyük bir yanılgı içindedirler. Çünkü adil fiyat malların, tüccarların ve paranın bolluğundan ya da kıtlığından kaynaklanır... maliyetlerden, emekten ve riskten değil. Eğer adil fiyatı belirlemek için emeği ve riski göz önünde bulundurmak zorunda olsaydık, hiçbir tüccar zarar etmezdi, malların ve paranın bolluğu ya da kıtlığı da söz konusu olmazdı. Fiyatlar genellikle maliyetler temelinde belirlenmez. Britanya'dan karayoluyla büyük masraflarla getirilen bir balya keten, neden deniz yoluyla ucuza taşınan bir balyadan daha değerli olsun? Neden elle yazılmış bir kitap, basılmış bir kitaptan daha değerli olsun ki, ikincisinin üretimi daha az maliyetli olmasına rağmen daha iyidir? Adil fiyat, maliyeti sayarak değil, ortak tahminle bulunur.

Benzer şekilde, Roma hukuku konusunda seçkin bir uzman ve Salamanca Üniversitesi'nde ilahiyatçı olan İspanyol Skolastik Diego de Covarrubias y Leiva (1512-1577), “bir eşyanın değerinin” “insanların tahminine bağlı olduğunu, bu tahmin aptalca olsa bile” yazmıştır. Buğday Hint Adaları'nda İspanya'dakinden daha pahalıdır, çünkü “buğdayın doğası her iki yerde de aynı olmasına rağmen, insanlar buğdaya daha fazla değer verirler.” Covarrubias'a göre adil fiyat, malın orijinal ya da emek maliyetine göre değil, yalnızca malın satıldığı yerdeki ortak piyasa değerine göre değerlendirilmelidir; bu değer, alıcılar az ve mallar bol olduğunda düşecek, tersi koşullarda ise yükselecektir.

İspanyol Skolastik Francisco Garcia (ö. 1659) değer ve faydanın belirleyicileri üzerine oldukça sofistike bir analiz yapmıştır. Garcia, malların değerinin birkaç faktöre bağlı olduğunu belirtmiştir. Bunlardan biri, malların arzının bolluğu ya da kıtlığıdır; birincisi daha düşük bir tahmine, ikincisi ise bir artışa neden olur. İkincisi, alıcıların ya da satıcıların az ya da çok olmasıdır. Bir diğeri ise “paranın kıt ya da bol” olmasıdır; birincisi malların daha düşük, ikincisi ise daha yüksek değerlendirilmesine neden olur. Bir diğeri de “satıcıların mallarını satmaya hevesli olup olmadıklarıdır”. Bir malın bolluğunun ya da kıtlığının etkisi Garcia'yı değerlemenin marjinal fayda analizinin neredeyse eşiğine getirmiştir, ancak bunu aşmamıştır.

Örneğin, ekmeğin etten daha değerli olduğunu, çünkü insan yaşamının korunması için daha gerekli olduğunu söylemiştik. Ancak öyle bir zaman gelebilir ki ekmek o kadar bol, et ise o kadar kıt olur ki ekmek etten daha ucuza gelir.

İspanyol Skolastiklerinin Para Konusundaki Görüşleri

İspanyol Skolastikleri de değer teorisini paraya uygulayarak Avusturya ekolünü öncelemiş ve böylece paranın genel değer teorisine entegrasyonunu başlatmışlardır. Örneğin, 1568'de Jean Bodin'in maalesef arz-talep analizinin paraya uygulanması olarak adlandırılan şeyi başlattığına genellikle inanılır. Oysa ondan on iki yıl önce Salamanca'lı teolog Dominiken Martin de Azpilcueta Navarro (1493-1576), İspanyolların Yeni Dünya'dan altın ve gümüş ithal etmesinin yol açtığı enflasyonu açıklamak için kaleme almıştı.

Önceki Skolastiklere atıfta bulunan Azpilcueta, “paranın kıt olduğu yerde bol olduğu yerden daha değerli olduğunu” beyan etmiştir. Neden mi? Çünkü “tüm ticari mallar büyük talep gördüğünde ve arzı azaldığında pahalanır ve para da satılabildiği, takas edilebildiği ya da başka bir sözleşme biçimiyle değiştirilebildiği ölçüde ticari maldır ve bu nedenle büyük talep gördüğünde ve arzı azaldığında pahalanır.” Azpilcueta, “paranın İspanya'dakinden daha kıt olduğu Fransa'da ekmeğin, şarabın, kumaşın ve emeğin çok daha az değerli olduğunu deneyimlerimizle görüyoruz. İspanya'da bile, paranın kıt olduğu zamanlarda, satılabilir mallar ve emek, ülkeyi altın ve gümüşle dolduran Hint Adaları'nın keşfinden sonra olduğundan çok daha ucuza veriliyordu. Bunun nedeni, paranın kıt olduğu yerde ve zamanda, bol olduğu yerden ve zamandan daha değerli olmasıdır.”

Dahası, İspanyol Skolastikleri, arz-talep teorisini erken modern dönemde oldukça gelişmiş bir kurum olan yabancı borsalara uygulamak için mantıklı bir şekilde ilerleyerek, klasik Mises-Cassel satın alma gücü paritesi, döviz kuru teorisini öngörmeye devam etti. İspanya'ya spekülatif para akışı, İspanyol escudo'sunun döviz cinsinden değer kaybetmesine ve İspanya içinde fiyatların yükselmesine neden oldu ve Skolastikler bu şaşırtıcı olguyla ilgilenmek zorunda kaldı. Salamancalı ünlü teolog Dominiken Domingo de Soto (1495-1560) 1553 yılında arz-talep analizini döviz kurlarına ilk kez tam olarak uyguladı. De Soto, “Medine'de para ne kadar bolsa, değişim koşulları o kadar elverişsizdir ve İspanya'dan Flandre'a para göndermek isteyen kişinin ödemesi gereken fiyat o kadar yüksektir, çünkü İspanya'da paraya olan talep Flandre'dakinden daha azdır. Ve Medine'de para ne kadar azsa, orada o kadar az ödemesi gerekir, çünkü Medine'de para isteyenlerin sayısı Flandre'ye para gönderenlerden daha fazladır.”

De Soto'nun söylediği, para stoku arttıkça, her bir birim paranın nüfusa faydasının azaldığı ve bunun tersinin de geçerli olduğudur; kısacası, paranın azalan marjinal faydası doktrinine ulaşmasını engelleyen tek şey, marjinal birim kavramını tanımlayamamaktan kaynaklanan büyük tökezlemedir. Azpilcueta, yukarıda alıntılanan kısımda, de Soto'nun para arzının döviz kurları üzerindeki etkisine dair analizini uygulamış, aynı zamanda bir ülke içindeki paranın satın alma gücünü belirleyen bir arz ve talep teorisi ortaya koymuştur.

De Soto-Azpilcueta analizi İspanya'daki tüccarlara 1569 yılında, her zaman Latince yazan Skolastik teologların aksine İspanyolca bir ticari ahlak el kitabı yazan Dominiken rahip Tomás de Mercado (ö. 1585) tarafından yayılmıştır. Garcia tarafından takip edilmiş ve on altıncı yüzyılın sonunda Salamanca'lı teolog Dominiken Domingo de Bañez (1527-1604) ve Portekizli büyük Jesuit Luís de Molina (1535-1600) tarafından onanmıştır. Yüzyılın başlarında yazan Molina, teoriyi zarif ve kapsamlı bir şekilde ortaya koymuştur:

Paranın bir yerde başka bir yerden daha değerli olmasının başka bir yolu daha vardır; yani, orada başka bir yerden daha az olduğu için. Diğer şeyler eşit olduğunda, para nerede en bolsa, para dışındaki şeyleri satın almak amacıyla orada en az değerli olacaktır.

Nasıl ki mal bolluğu fiyatların düşmesine neden oluyorsa (para miktarı ve tüccar sayısı eşit olduğunda), para bolluğu da fiyatların yükselmesine neden olur (mal miktarı ve tüccar sayısı eşit olduğunda). Bunun nedeni, malları satın almak ve karşılaştırmak amacıyla paranın kendisinin daha az değerli hale gelmesidir. Böylece İspanya'da paranın satın alma gücünün, bolluğu nedeniyle, seksen yıl öncesine göre çok daha düşük olduğunu görüyoruz. O zamanlar iki dükaya satın alınabilen bir şey bugün 5, 6, hatta daha fazla ediyor. Ücretler de aynı oranda artmıştır, çeyizler, mülklerin fiyatı, hayırseverlikten elde edilen gelir ve diğer şeyler de.

Aynı şekilde paranın Yeni Dünya'da (özellikle de en bol olduğu Peru'da) İspanya'da olduğundan çok daha az değerli olduğunu görüyoruz. Ancak İspanya'dakinden daha kıt olduğu yerlerde daha değerli olduğunu görüyoruz. Paranın değeri de diğer tüm yerlerde aynı olmayacak, değişecektir: ve bunun nedeni, diğer şeyler eşitken, miktarındaki farklılıklar olacaktır ... İspanya'nın kendi içinde bile paranın değeri değişir: genellikle Yeni Dünya'dan gelen gemilerin bulunduğu ve bu nedenle paranın en bol olduğu Sevilla'da en düşük değerdedir.

Mal satın almak ya da taşımak için olsun, ... ya da başka herhangi bir nedenle olsun, paraya olan talep nerede en fazlaysa, değeri de orada en yüksek olacaktır. Paranın değerinin bir ve aynı yerde zaman içinde değişmesine neden olan da bu şeylerdir.

De Roover'ın Revizyonu

Orta çağ ve sonrası Skolastiklerin ekonomik düşüncesi üzerine en önemli revizyonist çalışma Raymond de Roover'a aittir. Çalışmasını kısmen Grice-Hutchinson cildine dayandıran de Roover, ilk kapsamlı tartışmasını 1955 yılında yayınlamıştır. Orta çağ dönemi için de Roover özellikle on dördüncü yüzyıl başlarında yaşamış Fransız Ockhamcı Skolastik Jean Buridan'a ve on beşinci yüzyıl başlarında yaşamış ünlü İtalyan vaiz Siena'lı San Bernardino'ya (1380-1444) işaret etmiştir. Buridan, değerin bireyler topluluğunun insani istekleriyle ölçüldüğünde ve piyasa fiyatının adil fiyat olduğunda ısrar etmiştir. Dahası, gönüllü mübadelenin öznel tercihi gösterdiğini belki de Avusturya öncesi bir tarzda açıklığa kavuşturan ilk kişiydi, çünkü “bir atı parayla değiştiren kişi, parayı ata tercih etmeseydi bunu yapmazdı” demiştir. İşçilerin, aldıkları ücrete harcamak zorunda oldukları emekten daha fazla değer verdikleri için kendilerini kiraladıklarını da eklemiştir.

De Roover daha sonra, dönemin İspanyol üniversitelerinin kraliçesi olan Salamanca Üniversitesi merkezli on altıncı yüzyıl İspanyol Skolastiklerini ele aldı. Bu Skolastik ekolün etkisi Salamanca'dan Portekiz, İtalya ve Alçak Ülkelere yayılmıştır. De Roover, Grice-Hutchinson'ın katkısını özetlemenin ve kaynakçasına eklemenin yanı sıra hem de Soto'nun hem de Molina'nın, on üçüncü yüzyılın sonlarında yaşamış olan Skolastik John Duns Scotus'un (1308) adil fiyatın üretim maliyeti artı makul bir kâr olduğu görüşünü “yanlış” olarak kınadıklarını; bunun yerine fiyatın piyasadaki arz ve talebin etkileşimi olan ortak tahmin olduğunu belirtmiştir. Molina ayrıca, alıcılar arasındaki rekabetin fiyatları yukarı çekeceğini, alıcıların azlığının ise fiyatları aşağı çekeceğini belirterek rekabet kavramını ortaya atmıştır.

Daha sonraki bir makalesinde de Roover, adil fiyatın Skolastik teorisi üzerine yaptığı araştırmaları detaylandırmıştır. Adil fiyatın hayattaki durum, üretim maliyeti fiyatı olarak ortodoks görüşünün neredeyse yalnızca on dördüncü yüzyıl Viyanalı Skolastik Henry of Langenstein'ın görüşlerine dayandığını bulmuştur. Ancak de Roover, Langenstein'ın Ockhamlı William'ın azınlık görüşlerinin takipçisi ve hakim Thomist geleneğin dışında olduğuna dikkat çekmiştir; Langenstein daha sonraki Skolastik yazarlar tarafından nadiren alıntılanmıştır. Bazı pasajları çelişkili yorumlara açık olsa da, de Roover Albertus Magnus (1193-1280) ve büyük öğrencisi Thomas Aquinas'ın (1226-1274) adil fiyatı piyasa fiyatı olarak kabul ettiklerini göstermiştir. Aslında Aquinas, büyük bir kıtlığın yaşandığı bir ülkeye buğday getiren bir tüccarın durumunu ele almıştır; tüccar daha fazla buğdayın yolda olduğunu bilmektedir. Buğdayını mevcut fiyattan satabilir mi, yoksa yeni malların yakında geleceğini herkese duyurmalı ve fiyat düşüşüne maruz kalmalı mıdır? Aquinas, her ne kadar sonradan alıcıları bilgilendirmesinin daha erdemli olacağını eklese de, buğdayı mevcut piyasa fiyatından satabileceğini kesin bir dille söylemiştir. Dahası, de Roover Aquinas'ın pozisyonunun en seçkin yorumcusu olan on beşinci yüzyılın sonlarında yaşamış Skolastik Thomas de Vio, Kardinal Cajetan (1468-1534) tarafından özetlendiğine işaret etmiştir. Cajetan, Aquinas için adil fiyatın “belirli bir zamanda, ortak bilgi varsayımı altında ve her türlü hile ve zorlamanın yokluğunda alıcılardan alınabilecek fiyat” olduğu sonucuna varmıştır.

İskoçlar tarafından savunulan adil fiyatın üretim maliyeti teorisi, daha sonraki Skolastikler tarafından sert bir şekilde saldırıya uğramıştır. De Roover, Siena'lı San Bernardino'nun piyasa fiyatının üreticinin kazancı ya da kaybından, maliyetin üstünde ya da altında olmasından bağımsız olarak adil olduğunu ilan ettiğine dikkat çekmiştir. Salamanca okulunun kurucusu olan on altıncı yüzyılın başlarındaki büyük hukukçu Francisco de Vitoria (1480-1546 civarı) ve takipçileri, adil fiyatın işgücü maliyetleri veya masraflardan bağımsız olarak arz ve talep tarafından belirlendiğinde ısrar etmişlerdir; verimsiz üreticiler veya beceriksiz spekülatörler beceriksizliklerinin ve kötü tahminlerinin sonuçlarına katlanmak zorundadırlar. Ayrıca de Roover, Skolastiklerin “ortak tahmin ‘in (communis aestimatio) adaleti üzerindeki genel vurgusunun ’piyasa değerlemesi” (aestimatio fori) ile özdeş olduğunu, zira Skolastiklerin bu iki Latince ifadeyi birbirinin yerine kullandığını açıkça ortaya koymuştur.

Ancak De Roover, piyasa fiyatının bu şekilde kabul edilmesinin Skolastiklerin laissez-faire pozisyonunu benimsedikleri anlamına gelmediğini belirtmiştir. Aksine, piyasa eylemi yerine hükümetin fiyat belirlemesini kabul etmeye genellikle istekliydiler. Ancak Azpilcueta'nın başını çektiği ve Molina'nın da dahil olduğu birkaç önde gelen Skolastik, tüm fiyat sabitlemelerine karşı çıkmıştır; Azpilcueta'nın ifade ettiği gibi, fiyat kontrolleri bolluk zamanlarında gereksiz, kıtlık zamanlarında ise etkisiz ya da olumlu anlamda zararlıdır.

David Herlihy, de Roover'in makalesine yaptığı yorumda, modern ticari kapitalizmin doğduğu yer olan on ikinci ve on üçüncü yüzyılların kuzey İtalyan şehir devletlerinde, piyasa fiyatının genellikle “doğru” ve “gerçek” olduğu için, “hile veya sahtekarlık olmadan belirlenmiş veya kullanılmışsa” adil olarak kabul edildiğini belirtmiştir. Herlihy'nin özetlediği gibi, bir nesnenin adil fiyatı, “iki yoldan biriyle belirlenen gerçek değeridir: benzersiz nesneler için, satıcı ve alıcı arasındaki dürüst pazarlıkla; temel mallar için, hile veya komplo olmadan kurulan pazar yerinin uzlaşmasıyla.”

John W. Baldwin'in on ikinci ve on üçüncü yüzyılların Yüksek Orta çağ’ında adil bedel teorilerine ilişkin nihai açıklaması, de Roover'ın revizyonist görüşünü fazlasıyla doğrulamıştır. Baldwin, orta çağ yazarları arasında üç önemli ve etkili grup olduğuna işaret etmiştir: teologlar (incelemekte olduğumuz), Roma hukukçuları ve kanon hukukçuları. Romanistler, kanonistlerin de katılımıyla, Roma özel hukukunun adil fiyatın alıcılar ve satıcılar arasındaki serbest pazarlık sonucu ulaşılan fiyat olduğu ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalmışlardır.[20] Baldwin, Aquinas'tan önceki Yüksek Orta Çağ teologlarının bile mevcut piyasa fiyatını adil fiyat olarak kabul ettiklerini göstermiştir.

Birkaç yıl sonra de Roover, daha geniş bir konu olan ticaret ve mübadele konusunda Skolastiklerin görüşlerine yönelmiştir. Orta çağ Kilisesi'nin ticareti kişisel kurtuluşu tehlikeye attığı için hoş karşılamadığına dair eski görüşün kısmen geçerliliğini kabul etti; ya da daha doğrusu, ticaret dürüst olabilirken, günah için büyük bir cazibe oluşturduğunu söyledi. Ancak, onuncu yüzyıldan sonra ticaret geliştikçe, kilisenin ticaret ve mübadelenin yararları fikrine adapte olmaya başladığına dikkat çekmiştir. Dolayısıyla, on ikinci yüzyılda yaşamış skolastik Lombard Peter'in (1100-1160 civarı) ticareti ve askerliği başlı başına günahkâr uğraşlar olarak kınadığı doğruyken, on üçüncü yüzyılda Albertus Magnus ve öğrencisi Thomas Aquinas'ın yanı sıra Aziz Bonaventure (1221-1274) ve Papa V. Innocent (1225-1276) tarafından ticarete ilişkin çok daha iyimser bir görüş ortaya konmuştur. Ticaret günaha yol açsa da kendi başına günah değildir; aksine, mübadele ve iş bölümü vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamada faydalıdır. Dahası, on dördüncü yüzyılın başlarında yaşamış olan Skolastik Richard of Middleton, hem alıcının hem de satıcının mübadeleden kazançlı çıkacağı fikrini geliştirmiştir, zira her biri mübadelede aldığını verdiğine tercih ettiğini göstermektedir. Middleton bu fikri uluslararası ticarete de uygulamış ve her iki ülkenin de ihtiyaç fazlası ürünlerini değiş tokuş ederek fayda sağladığına işaret etmiştir. Her ülkenin tüccarları ve vatandaşları fayda sağladığından, taraflardan hiçbiri diğerini sömürmemektedir.

Aynı zamanda, Aquinas ve diğer teologlar “açgözlülüğü” ve kazanç sevgisini kınamış, ticari kazancın ancak “başkalarının iyiliğine” yönelik olduğunda haklı görülebileceğini belirtmişlerdir; ayrıca Aquinas, kişinin “hayattaki konumunu” iyileştirme çabası olarak “açgözlülüğe” saldırmıştır. Ancak, de Roover'ın da işaret ettiği gibi, on altıncı yüzyılın başlarında yaşamış büyük İtalyan Thomas Kardinal Cajetan bu görüşü, eğer bu doğru olsaydı, her insanın mevcut mesleğinde ve gelirinde donup kalması gerekeceğini göstererek düzeltmiştir. Aksine, Cajetan'a göre, sıra dışı yeteneklere sahip insanlar dünyada yükselebilmelidir. Aquinas gibi kuzey Avrupalıların aksine, Cajetan İtalyan şehirlerindeki ticarete ve yukarı doğru sosyal hareketliliğe oldukça aşinaydı. Dahası, Aquinas bile fiyatların kişinin hayattaki konumuna göre belirlenmesi gerektiği fikrini açıkça reddetmiş, herhangi bir malın satış fiyatının girişimci ister fakir ister zengin olsun aynı olma eğiliminde olduğuna işaret etmiştir.

De Roover, on beşinci yüzyılın başlarında yaşamış olan Siena'lı Skolastik San Bernardino'yu girişimcinin ekonomik işlevini ayrıntılı olarak ele alan tek teolog olarak selamlamıştır. San Bernardino, başarılı girişimcinin çaba, çalışkanlık, piyasa bilgisi ve risklerin hesaplanması gibi sıra dışı nitelik ve yeteneklerinden bahsetmiş ve yatırılan sermaye üzerinden elde edilen kârın, girişimcinin risk ve çabasının karşılığı olarak haklı görülebileceğini yazmıştır. Kârın kabulü, on üçüncü yüzyıla ait bir hesap defterindeki bir sloganla ölümsüzleştirilmiştir: “Tanrı ve kâr adına.”

De Roover'in bu alandaki son çalışması San Bernardino ve çağdaşı Floransalı Sant'Antonino (1389-1459) üzerine bir kitapçıktır. San Bernardino'nun ticaret ve girişimci hakkındaki görüşlerine göre, ticaret mesleği günaha yol açabilir, ancak piskoposlarınki de dahil olmak üzere diğer tüm meslekler de günaha yol açabilir. Tüccarların günahlarına gelince, bunlar dolandırıcılık, ürünlerin yanlış tanıtılması, tağşiş edilmiş ürünlerin satılması ve yanlış ağırlık ve ölçülerin kullanılması gibi yasadışı faaliyetlerin yanı sıra bir borcun vadesi geldikten sonra alacaklıları paraları için bekletmekten oluşur. Ticarete gelince, San Bernardino'ya göre birkaç çeşit faydalı tüccar vardır: ithalatçı-ihracatçı, depocu, perakendeci ve imalatçı.

San Bernardino başarılı iş adamlarının sahip olması gereken nadir nitelikleri ve erdemleri tanımlamıştır. Bunlardan biri verimliliktir (industria); bu da nitelikler, fiyatlar ve maliyetler hakkında bilgi sahibi olmayı ve riskleri değerlendirip kâr fırsatlarını tahmin edebilmeyi içerir ki bunu “gerçekten de çok az kişi yapabilir” demiştir. Girişimcilik yeteneği bu nedenle risk alma isteğini de içerir (pericula). İş adamları sorumluluk sahibi ve ayrıntılara dikkat eden kişiler olmalıdır; ayrıca zahmet ve emek de gereklidir. Başarı için gerekli olan işlerin akılcı ve düzenli bir şekilde yürütülmesi de San Bernardino tarafından övülen bir diğer erdemdir.

Tekrar Skolastik değer ve fiyat görüşüne dönen de Roover, Aquinas kadar erken bir dönemde, fiyatların doğadaki felsefi derecelerine göre değil, ilgili ürünlerin insan ve insan istekleri için yararlılık veya fayda derecesine göre belirlendiğine dikkat çekmiştir. De Roover'ın Aquinas hakkında yazdığı gibi, “Bu pasajlar açık ve nettir; değer faydaya, yararlılığa veya insan isteklerine bağlıdır. Hiçbir yerde değerin yaratıcısı ya da ölçüsü olarak emekten bahsedilmemektedir.”

İspanyol Skolastiklerinden bir asır önce ve Francisco Garcia'nın sofistike formülasyonundan bir buçuk asır önce, San Bernardino fiyatın kıtlık (raritas), yararlılık (virtuositas) ve zevk ya da arzu edilebilirlik (compacibilitas) tarafından belirlendiğini göstermişti. Bir malın bolluğu değerinin düşmesine, kıtlığı ise yükselmesine neden olur. Dahası, bir malın değerinin olması için yararlılığa ya da “nesnel fayda” olarak adlandırabileceğimiz şeye sahip olması gerekir; ancak bu çerçevede değer, bireysel tüketiciler için sahip olduğu karmaşıklık ya da “öznel fayda” tarafından belirlenir.

Yine, tam ölçekli bir Avusturya öncesi değer teorisi için sadece marjinal unsur eksiktir. Klasik iktisatçıların “değer paradoksu ”na daha sonraki Avusturyacı çözümün eşiğine gelen San Bernardino, susuzluktan ölmek üzere olan bir adam için bir bardak suyun neredeyse paha biçilemeyecek kadar değerli olacağını, ancak neyse ki suyun, insan yaşamı için kesinlikle gerekli olmasına rağmen, normalde o kadar bol olduğunu ve düşük bir fiyata ya da hatta hiç fiyata sahip olmadığını belirtmiştir.

Schumpeter'in öznel faydanın kuruluşunu Sant'Antonino'ya atfetmesini düzelten ve onun bunu San Bernardino'dan aldığını gözlemleyen de Roover, son zamanlarda yapılan araştırmaların Bernardino'nun kendi analizini neredeyse kelimesi kelimesine on üçüncü yüzyılın sonlarında yaşamış bir Provençal Skolastik olan Pierre de Jean Olivi'den (1248-1298) aldığını gösterdiğini ortaya koymuştur. Görünüşe göre Bernardino, Fransisken tarikatının başka bir kolundan gelen Olivi'nin o dönemde sapkınlıkla suçlanması nedeniyle Olivi'ye itibar etmemiştir.

“Adil fiyat” kavramına dönecek olursak, de Roover, Olivi'yi takiben San Bernardino'nun bir mal veya hizmetin fiyatını “topluluğun tüm vatandaşları tarafından ortaklaşa yapılan tahmin” olarak kabul ettiğini açıkça ortaya koymuştur. Adil fiyatı “piyasanın tahminine göre belirli bir zamanda geçerli olan fiyat, yani satılık malların o sırada belirli bir yerde genel olarak ne kadar değerli olduğu” olarak tanımladığından, bunu açıkça piyasanın değerlemesi olarak kabul etmiştir.

Ücretler iki İtalyan rahip tarafından malların fiyatlarıyla aynı şekilde ele alınmıştır. San Bernardino'ya göre, “Mal fiyatları için geçerli olan kurallar hizmet fiyatları için de geçerlidir ve bunun sonucunda adil ücret de piyasada işleyen güçler tarafından, başka bir deyişle emek talebi ve mevcut arz tarafından belirlenecektir.” Bernardino'ya göre bir mimara bir hendek kazıcısından daha fazla ücret ödenir, çünkü “birincisinin işi daha fazla zeka, daha fazla yetenek ve daha uzun eğitim gerektirir ve sonuç olarak daha az nitelik.... Dolayısıyla ücret farklılıkları kıtlıkla açıklanmalıdır çünkü vasıflı işçiler vasıfsızlara göre daha az sayıdadır ve yüksek pozisyonlar çok sıra dışı beceri ve yetenek kombinasyonları gerektirmektedir.” Sant'Antonino, bir işçinin ücretinin, diğerleri gibi, sahtekarlığın olmadığı durumlarda piyasanın ortak tahmini ile doğru bir şekilde belirlenen bir fiyat olduğu sonucuna varmıştır.

Skolastikler'den sonra

On altıncı yüzyıl boyunca ve sonrasında Roma Katolik kilisesi ve Skolastik felsefe, önce Protestanların sonra da rasyonalistlerin giderek daha şiddetli saldırılarına maruz kaldı, ancak sonuç Skolastik felsefe ve ekonominin etkisini ortadan kaldırmak değil, bu etkiyi maskelemek oldu, çünkü ilan edilen düşmanları genellikle yazılarından alıntı yapmakta başarısız oluyorlardı. Böylece, on yedinci yüzyılın başlarındaki büyük Hollandalı Protestan hukukçu Hugo Grotius (1583-1645), değerin temel belirleyicileri olarak istek ve faydaya yapılan vurgu ve fiyatın belirlenmesinde piyasanın ortak tahmininin önemi de dahil olmak üzere Skolastik doktrinin çoğunu benimsemiştir.

Aslında Grotius, İspanyol Skolastikleri Azpilcueta Navarro ve Covarrubias'a açıkça atıfta bulunmuştur. On altıncı yüzyılın İspanyol Skolastiklerini daha da açık bir şekilde takip edenler, Luís de Molina'nın arkadaşı olan oldukça etkili Flaman Cizvit Leonardus Lessius (1554-1623) ve risalesi ilk olarak 1642'de yayınlanan ve sonraki üç yüzyılda birçok kez yeniden basılan daha da etkili İspanyol Cizvit Kardinal Juan de Lugo (1583-1660) dahil olmak üzere bir sonraki yüzyılın Cizvit teologlarıydı. Ayrıca on yedinci yüzyılda Skolastikler ve Salamanca okulunu açıkça takip eden Cenevizli filozof ve hukukçu Sigismundo Scaccia (1618 civarı), risalesi geniş çapta yeniden basılmış ve Antonio de Escobar (1652 civarı) bir ahlak el kitabının yazarı olmuştur.

Daha sonraki iktisadi düşünce için baskın Protestan eğilimine dönecek olursak, Grotius'un hukuki ve iktisadi doktrinleri on yedinci yüzyılın sonlarında İsveçli Lutherci hukukçu Samuel Pufendorf (1632-1694) tarafından yakından takip edilmiştir. Pufendorf, fayda ve kıtlık ile değer ve fiyatın belirlenmesinde piyasanın ortak tahmini konusunda Grotius'u takip ederken ve İspanyol Skolastiklerinin yazılarına kesinlikle başvururken, hocası üzerindeki bu nefret edilen Skolastik etkilere tüm atıfları bırakan rasyonalist Pufendorf'tur. Dolayısıyla, Grotian doktrini İskoçya'ya, Pufendorf'u İngilizceye çeviren Glasgow'daki ahlak felsefesi profesörü Gershom Carmichael (1672-1729) tarafından on sekizinci yüzyılın başlarında getirildiğinde, Skolastik etkilere dair bilgi kaybolmuştur. Dolayısıyla, Carmichael'in büyük öğrencisi ve halefi Francis Hutcheson ile birlikte fayda, emek ve üretim maliyeti değer teorileri tarafından zayıflatılmaya başlanmış, nihayet Hutcheson'un öğrencisi Adam Smith (1723-1790) Ulusların Zenginliği'ni yazdığında, Avusturya öncesi Skolastik etki ne yazık ki tamamen ortadan kalkmıştır. Schumpeter, de Roover ve diğerlerinin Smith ve daha sonra Ricardo'nun iktisadı yanlış bir yola soktuğu ve daha sonraki marjinalistlerin (Avusturyalılar da dahil) bunu düzeltmek zorunda kaldığı görüşü buradan kaynaklanmaktadır.

Skolastik doktrinin Kıta'daki, özellikle de Katolik ülkelerdeki iktisatçılar üzerinde daha kalıcı bir etkisi olmuştur. Bu nedenle, on sekizinci yüzyılın ortalarında yaşamış parlak bir İtalyan olan Abbé Ferdinando Galiani (1728-1787), tarihçiler tarafından genellikle fiyatın belirleyicileri olarak fayda ve kıtlık kavramlarını tam anlamıyla icat eden kişi olarak anılır. O rasyonalist çağda kimse Skolastik yazıları vurgulamak istemiyordu, ancak Galiani'nin eserinde güçlü Skolastik etki tespit edilebilir, hatta değerle ilgili bölümü Salamanca Skolastiği Diego Covarrubias y Leiva'ya açık bir atıf içerir. Galiani'nin genç iktisatçıyı yetiştiren amcası Celestino, başpiskopos olmadan önce ahlaki teoloji profesörüydü ve bu nedenle şüphesiz on sekizinci yüzyılın İtalyan kütüphanelerini dolduran konuyla ilgili Skolastik literatüre aşinaydı. Galiani'nin çağdaşı İtalyan iktisatçı Antonio Genovesi (1712-1769) de Skolastik düşünceden doğrudan etkilenmişti; Napoli Üniversitesi'nde etik ve ahlak felsefesi profesörü olarak görev yapmıştı.

Fayda, kıtlık ve piyasanın ortak tahmininin merkezi rolü Galiani'den Fransa'ya, on sekizinci yüzyılın sonlarında Fransız başrahip Etienne Bonnot de Condillac'a (1714-1780) ve diğer büyük başrahip Robert Jacques Turgot'ya (1721-1781) yayıldı. Selefi olarak sadece Galiani'yi tanıyan Turgot, malların fiyatlarını ve paranın değerini, piyasadaki bireylerin öznel değerlemelerinden inşa edilecek piyasanın “ortak tahminlerinin” sonucu olarak görerek Salamanca okulunu yinelemiştir. Francois Quesnay (1694-1774) ve on sekizinci yüzyıl Fransız fizyokratları da -genellikle ekonomi biliminin kurucuları olarak kabul edilirler- hem doğal hukuk teorilerinde hem de tüketim ve öznel değere yaptıkları vurguda Skolastiklerden büyük ölçüde etkilenmişlerdir. Skolastik doktrin, doğal hukuk doktrininin yanı sıra piyasanın mevcut ortak tahmini tarafından belirlenen fiyat analizi de dahil olmak üzere, şiddetle Katolik karşıtı Encyclopédie'de bile yer almaktadır. On dokuzuncu yüzyılda bile, gelecek için bir fayda modelini savunan Jean-Baptist Say'da (1767-1832) Condillac ve Turgot'nun güçlü izleri görülür.

Schumpeter, Grice-Hutchinson ve de Roover'ın araştırmalarını yayınladıkları dönemde Emil Kauder de benzer bir revizyonist bakış açısı ortaya koymuştur. Kauder, Skolastikler ile Galiani arasındaki bağlantının izini ilk olarak on altıncı yüzyılın ortalarında yaşamış İtalyan siyasetçi Gian Francesco Lottini'ye (1512-1572) kadar sürdü. Lottini'nin ilk olarak temel bir zaman tercihi kavramı üzerinde çalıştığını göstermiştir: insanların şimdiki isteklerini gelecekten daha yüksek değerlendirdiği. Bir sonraki bağlantı, 1588'de öznel değer teorisini paraya uygulayan geç on altıncı yüzyıl İtalyan tüccarı Bernardo Davanzati (1529-1606) idi. Gerçekten de Schumpeter çok geçmeden Davanzati'nin “değer paradoksunu” da çözdüğüne işaret edecekti: “Su çok faydalıdır ama piyasada çok bol olduğu için değerli değildir.” Davanzati'nin San Bernardino'dan etkilenip etkilenmediği bilinmemektedir. Onu neredeyse bir yüzyıl sonra İtalyan matematik profesörü Geminiano Montanan (1633-1687) takip etmiştir. Galiani daha sonra kesinlikle Davanzati'den etkilenmiştir.

Kauder daha sonra Galiani'nin büyük katkılarını özgün bir şekilde geliştirmiştir. Çünkü Galiani sadece fiyatın belirleyicileri olarak bilinen fayda ve kıtlık teorisini kapsamlı bir şekilde ortaya koymakla kalmamış -ki Avusturya teorisine ulaşmak için sadece marjinal ilke eksikti- aynı zamanda fayda teorisini emeğin ve diğer üretim faktörlerinin değerine uygulamaya devam etmiştir. Çünkü emeğin değeri de, dikkate alınan belirli bir emek türünün faydası ve kıtlığı tarafından belirlenir. Doğa sadece az sayıda yetenekli insan ürettiğinden, yüksek vasıflılara sıradan bir işçiden çok daha fazla ücret ödenir. Ancak sadece bu da değil; Galiani'ye göre değeri belirleyen emek maliyeti değil, emek maliyetini belirleyen değer ve tüketici tercihidir.

Ayrıca Galiani, Böhm-Bawerk öncesi bir zaman tercihli faiz teorisine de değinmiştir; faiz, şimdiki ve gelecekteki para arasındaki farktır. Turgot daha sonra Galiani'nin fayda teorisini izole mübadelenin detaylı bir analizine uygulayarak Avusturyalıları öngörmüştür. Turgot, ayrıca, Schumpeter'in de belirttiği gibi, üretimin zaman analizini geliştirmiş ve on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadar eşine rastlanmayacak olan azalan verimler yasasının Avusturya öncesi genel bir analizini yapmıştır. Schumpeter oldukça haklı olarak, “analitik iktisadın, Turgot'nun risalesinin yayınlanmasından sonraki yirmi yıl içinde, içeriği doğru bir şekilde anlaşılmış ve uyanık bir meslek tarafından özümsenmiş olsaydı ulaşabileceği yere gelmesinin bir yüzyıl sürdüğünü söylemek çok fazla değildir” diye yazmıştır. Bunun yerine, Kauder'in de belirttiği gibi, İngiliz maliyet teorisinin yükselen dalgasına karşı Galiani'nin fayda teorisini son bir gayretle ve ihmal edilmiş bir şekilde savunmak Condillac'a kalmıştır. Condillac'ın keskin ifadesiyle, “Bir şey, insanların sandığı gibi maliyeti olduğu için bir değere sahip değildir; bunun yerine bir değere sahip olduğu için maliyeti vardır.”

Kauder, büyüleyici bir tamamlayıcı makalede, Büyük Britanya'da emek miktarı ve üretim maliyeti teorisinin yükselişi ve hakimiyetine kıyasla, Kıta'da fayda ve öznel değer teorisinin sürekliliği üzerine spekülasyon yapmıştır. On dokuzuncu yüzyıl öncesi Fransız ve İtalyan sübjektivistlerinin hepsinin Katolik olması (ve elbette buna orta çağ ve on altıncı yüzyıl Skolastiklerini de ekleyebilirdi), buna karşılık İngiliz iktisatçıların hepsinin Protestan ya da daha doğrusu Kalvinist olması Kauder'in özellikle ilgisini çekmiştir. Kauder, John Locke ve özellikle Adam Smith'i Kıta geleneğini reddetmeye (Smith Turgot'yu tanıyor ve Grotius'u okuyordu) ve bir emek değer teorisini vurgulamaya iten şeyin Kalvinist eğitimleri olduğunu tahmin ediyordu. Kalvinistler çalışmanın ya da emeğin ilahi olduğuna inanıyorlardı; bu iz Smith ve diğerlerini ekonomik değerin emek teorisini benimsemeye yönlendirmiş olamaz mı?

Ayrıca Kauder, on sekizinci yüzyılın ortalarına kadar Fransız ve İtalyan üniversitelerinde, özellikle Cizvitler ve diğer dini tarikatlar tarafından aktarıldığı şekliyle Aristotelesçi felsefenin hakim olduğuna dikkat çekmiştir. Kauder, Kalvinizmin aksine, Aristotelesçi-Thomist felsefenin çalışmayı ya da emeği ilahi olarak yüceltmediğini; çalışmanın gerekli olabileceğini, ancak “ılımlı zevk arayışı ve mutluluğun”, kısacası faydanın, “ekonomik eylemlerin merkezini oluşturduğunu” ekledi. Kauder, “eğer ılımlı bir biçimde haz ekonominin amacı ise, o zaman Aristotelesçi nihai neden kavramını izleyerek, değerleme de dahil olmak üzere ekonominin tüm ilkelerinin bundan türetilmesi gerektiği” sonucuna varmıştır.

Kauder, kendi varsayımının kanıtlanamayacak bir varsayım olduğunu ve özellikle on dokuzuncu yüzyıl için geçerli olmadığını kabul etmiştir. Bununla birlikte, Alfred Marshall'ın tam marjinal fayda teorisini benimsememesi ve bunun yerine Ricardo'nun nesnel üretim maliyeti teorisinin yeniden canlandırılması lehine teoriyi bir kenara itmesi için ilgi çekici bir açıklama sunmuştur. Bu açıklama Marshall'ın şüphesiz güçlü Evanjelik ve Kalvinist geçmişinde yatmaktadır.

Son olarak Emil Kauder, Aristoteles felsefesinin Avusturya okulunun kurucuları üzerindeki doğrudan etkisini ikna edici bir şekilde göstermiş ve bu sonucu on dokuzuncu yüzyılın sonlarındaki diğer marjinalist okullarla karşılaştırmıştır. İlk olarak, ekonomik yasaların sosyal niceliklerle ilgili hipotezler olduğuna inanan Jevons ve Walras'ın aksine, Carl Menger ve takipçileri, ekonominin olguların niceliklerini değil, değer, kâr ve diğer ekonomik kategoriler gibi gerçek varlıkların altında yatan özleri araştırdığını savunmuşlardır. Yüzeysel görünümlerin altında yatan özlere olan inanç Aristotelesçidir ve Kauder, Menger'in metodolojik çalışmalarında Aristoteles'i kapsamlı bir şekilde incelediğine ve ondan alıntı yaptığına dikkat çekmiştir. Kauder ayrıca Oskar Kraus tarafından Avusturya ve Aristoteles'in imputasyon teorileri arasında keşfedilen benzerliklere de dikkat çekmiştir.

Kauder ayrıca Menger'in madde ve form arasındaki temel Aristotelesçi ayrımı ekonomi teorisine uyguladığına dikkat çekmiştir: ekonomi teorisi olayların altında yatan formla ilgilenirken, tarih ve istatistik somut maddeyle ilgilenir. Somut tarihsel vakalar, genel düzenliliklerin örneklemeleri, potansiyelleri içeren Aristotelesçi madde iken, ekonomik yasalar “potansiyeli hayata geçiren Aristotelesçi biçimlerdir, yani tüm zamanlar ve yerler için geçerli yasaları ve kavramları sağlarlar.”

İkincisi, Menger, Jevons ve Walras'ın aksine, matematiksel denklemlerde ifade edilen ekonomik yasaların sadece keyfi ifadeler olduğunu; aksine, gerçek ekonomik yasaların “kesin” olduğunu, Menger'in terminolojisinde zamana ve yere göre değişmeyen dizileri tanımlayan sabit yasalar anlamına geldiğini savunmuştur. Böylece, Menger ve Avusturyalılar “tüm tarihsel özelliklerden arındırılmış ... ebedi bir ekonomi yapısı” inşa ederler.

Kısacası, Menger ve onu takip eden Böhm-Bawerk, ekonomik yasaların mutlak ve apodiktik gerçekliğini savunan Aristotelesçi sosyal ontologlardı. Kauder, çağdaş iktisatta “sadece üç [Marjinalist] öncünün en sadık öğrencisi olan von Mises'in iktisat yasalarının ontolojik karakterini koruduğuna” dikkat çekmiştir. Onun insan eylemi teorisi 'eylemin özü hakkında bir düşüncedir'. Ekonomik yasalar 'ontolojik gerçekler' sağlar.”

Son olarak, Jevons-Walras matematiksel yöntemi zorunlu olarak “birbirine bağlı olguların fonksiyonları” ile ilgilenirken, Menger ve Avusturyalılar için ekonomik yasalar genetik ve nedenseldir, tüketicinin faydasından ve eyleminden piyasa sonucuna doğru ilerler. Kauder'in belirttiği gibi:

Marshall için değer ve maliyet, arz ve talep, fonksiyonel bağlantıları bir denklem ya da geometrik bir şekil ile açıklanabilen birbirine bağlı faktörlerdir. Wieser, Menger ve özellikle Böhm-Bawerk için tüketicinin istekleri nedensel bağın başlangıcı ve sonudur. Ekonomik eylemin amacı ve nedeni aynıdır. Böhm-Bawerk'e göre nedensellik ve teleoloji arasında hiçbir fark yoktur. Argümanının Aristotelesçi kökenini biliyordu.

Kauder ayrıca, Robinson Crusoe modelinden kelimelerle ilerleyen ve ardından adım adım tam gelişmiş bir ekonomiye doğru ilerleyen karakteristik Avusturyalı yöntemin, “potansiyelden gerçekleşmeye doğru hareketin yalnızca sistemin yapısını değil, aynı zamanda düşüncelerin sunumunu da belirlediği” Aristotelesçi entelechy kavramıyla uyumlu olduğuna dikkat çekti.

Kauder, felsefi realizm ve sosyal ontoloji için tüm marjinalistler arasında Avusturya'nın seçimini açıklamaya çalışırken, Aristoteles, Thomas Aquinas ve diğer realist felsefe okullarının Avusturya entelektüel iklimi üzerindeki on dokuzuncu yüzyıl sonu etkilerine işaret etmiştir. En etkili olan Aristoteles, on dokuzuncu yüzyılın ortalarına kadar dikkatle incelenmiş ve Avusturya'daki ortaokullarda sıklıkla okutulmuştur. Yirminci yüzyılın başında Avusturya okullarında realizm yerini ampirizme bırakırken, “aralarında Wieser'in de bulunduğu birçok ünlü Avusturyalının entelektüel yuvası olan Viyana Schotten Gymnasium'u, 1918'den sonra bile öğrencilerin Aristoteles'in metafiziğini orijinal Yunancasından okumalarını zorunlu kılmıştır.” Buna karşın, on dokuzuncu yüzyıl boyunca Aristoteles felsefesinin İngiltere ve hatta Fransa'daki etkisi neredeyse sıfırdı.

Son yıllarda, revizyonist akademisyenler Avusturya iktisat okulunun tarih öncesine ilişkin bilgilerimizi açıkça değiştirdiler. Aristoteles'e dayanan, Orta Çağ ve daha sonraki İtalyan ve İspanyol Skolastikleri boyunca devam eden ve daha sonra Adam Smith'in gününe kadar Fransız ve İtalyan iktisatçıları etkileyen uzun ve güçlü bir proto-Avusturya Skolastik iktisat geleneğinin ortaya çıktığını görüyoruz. Carl Menger ve Avusturyalıların başarısı, İngiliz klasik ekonomi politiği çerçevesinde tamamen yeni bir sistem kurmaktan çok, klasik okul tarafından bir kenara itilmiş olan eski geleneği canlandırmak ve detaylandırmak olmuştur.

Notlar

1. Lewis H. Haney, History of Economic Thought, 4th ed. (New York: Macmillan, 1949), pp. 106–8.

2. R.H. Tawney, Religion and the Rise of Capitalism (New York: New American Library, 1954), pp. 38–39.

3. Joseph A. Schumpeter, A History of Economic Analysis (New York: Oxford University Press, 1954).

4. Marjorie Grice-Hutchinson, The School of Salamanca: Readings in Spanish Monetary Theory, 1544–1605 (Oxford: Clarendon Press, 1952).

5. Ibid., p. 27.

6. Luis Saravia de la Calle, Instruccion de mercaderes (1544), in Grice-Hutchinson, School of Salamanca, pp. 79–82.

7. Ibid., p. 48.

8. Francisco García, Tratado utilisimo y muy general de todos los contractos (1583), in Grice-Hutchinson, School of Salamanca, pp. 104–5.

9. Martín de Azpilcueta Navarro, Comentario resolutorio de usuras (1556), in Grice-Hutchinson, School of Salamanca, pp. 94–95.

10. Domingo de Soto, De Justitia et Jure (1553), in Grice-Hutchinson, School of Salamanca, p 55.

11. Luís de Molina, Disputationes de Contractibus (1601), in Grice-Hutchinson, School of Salainanca, pp. 113–14; Tomás de Mercado, Tratos y contratos de mercaderes (1569), ibid., pp. 57–58 and; Domingo de Baftez, De Justitia et Jure(1594), ibid., pp. 96–103.

12. Raymond de Roover, “Scholastic Economics: Survival and Lasting Influence from the Sixteenth Century to Adam Smith,” Quarterly Journal of Economics 69 (May 1955): 16 1–90; reprinted in de Roover, Business, Banking, and Economic Thought(Chicago: University of Chicago Press, 1974), pp. 306–35.

13. Ibid., p. 309.

14. Raymond de Roover, “Joseph A. Schumpeter and Scholastic Economics,” Kyklos10(1957):128. De Roover, mübadelede sergilenen karşılıklı fayda kavramının izini Aquinas'a kadar sürmüş ve şöyle yazmıştır: “Alış ve satış, her iki tarafın da karşılıklı yararı için kurulmuş gibi görünmektedir, çünkü birinin diğerine ait olan bir şeye ihtiyacı vardır ve bunun tersi de geçerlidir.” (ibid., p. 128).

15. De Roover, Business, Banking, and Economic Thought, pp. 312–14. Başka bir yerde de Roover, İskoçların ortaçağ ve sonrası Skolastikler arasında küçük bir azınlık olduğunu, oysa burada tartışılan Skolastiklerin Thomist geleneğin ana akımında yer aldığını belirtmiştir.

16. Raymond de Roover, “The Concept of the Just Price: Theory and Economic Policy,” Journal of Economic History 18 (December 1958): 422–23.

17. Ibid., p. 424.

18. Ibid., p. 426.

19. David Herlihy, “The Concept of the Just Price: Discussion,” Journal of Economic History 18 (December 1958): 437.

20. John W. Baldwin, “The Medieval Theories of the Just Price,” Transactions of the American Philosophical Society (Philadelphia: July 1959); see also the review of Baldwin by A.R. Bridbury, Economic History Review 12 (April 1960): 512–14.

21. Özellikle de on üçüncü yüzyılın başlarında Paris Üniversitesi'ndeki büyük merkezdeki teologlar: Halesli Alexander ve Aquinas'ın hocası Albertus Magnus (ibid., p. 71). Baldwin ayrıca, Orta Çağ'da adil fiyat gibi pratik meselelerin teolojik olarak ele alınmasının ancak on ikinci yüzyılın sonunda üniversite merkezlerinin gelişmesiyle başladığına dikkat çekmiştir (ibid., p. 9).

22. Raymond de Roover, “The Scholastic Attitude toward Trade and Entrepreneurship,” Explorations in Entrepreneurial History 2 (1963): 76–87; reprinted in de Roover, Business, Banking, and Economic Thought, pp. 336–45.

23De Roover, burada ve diğer yazılarında, Skolastik piyasa analizindeki büyük eksikliğe işaret etmiştir: saf bir kredi (a mutuum) üzerindeki herhangi bir faizin tefecilik günahı oluşturduğu inancı. Bunun nedeni, Skolastiklerin risk ve fırsat maliyetinin ekonomik işlevlerini anlamış olmalarına rağmen, zaman tercihi kavramına asla ulaşamamış olmalarıdır. Skolastikler ve tefecilik konusunda John T. Noonan, Jr. tarafından kaleme alınan kapsamlı çalışmaya bakınız;. The Scholastic Analysis of Usury (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1957); see also Raymond de Roover, “The Scholastics, Usury, and Foreign Exchange,” Business History Review 41 (1967): 257–71.

24. Raymond de Roover, San Bernardino of Siena and Sant’Antonino of Florence: The Two Great Economic Thinkers of the Middle Ages (Boston: Kress Library of Business and Economics, 1967).

25. Ibid., p. 17.

26. On the originality of Olivi see ibid, p. 19.

27. Ibid., p. 20.

28. Ibid., pp. 23–24.

29 Skolastiklerin sonraki etkileri hakkında bkz. Schumpeter, History of Economic Analysis, pp. 94–106; Grice-Hutchinson, School of Salamanca, pp. 59–78; de Roover, Business, Banking, and Economic Thought, pp. 330–35; and de Roover, “Joseph A. Schumpeter and Scholastic Economics,” pp. 128–29.

30. Emil Kauder, “Genesis of the Marginal Utility Theory: From Aristotle to the End of the Eighteenth Century,” Economic Journal 63 (September 1953): 638–50.

31. Schumpeter, History of Economic Analysis, p. 300.

32. Kauder, “Genesis of the Marginal Utility Theory,” p. 645.

33. Schumpeter, History of Economic Analysis, p. 249, see also ibid., pp. 259–61, 332–33.

34. Emil Kauder, “Genesis of the Marginal Utility Theory,” p. 647. Kauder ve Schumpeter, ekonomik düşünce akımının dışında paranın azalan marjinal faydasının matematiksel bir versiyonunu geliştiren on sekizinci yüzyılın başlarında yaşamış Fransız matematikçi Daniel Bernoulli'ye (1738) de dikkat çekmiştir (ibid., pp. 647–50; Schumpeter, History of Economic Analysis pp 302–5).

35. Emil Kauder “The Retarded Acceptance of the Marginal Utility Theory,” Quarterly Journal of Economics 67 (November 1953) 564–75.

36. Ibid., p. 569.

37. Ibid., pp. 570–71. These two articles are essentially reprinted in Emil Kauder, A History of Marginal Utility Theory (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1965), pp. 3–29.

38. Emil Kauder, “Intellectual and Political Roots of the Older Austrian School,’ Zeitschrift für Nationalökonomie 17 (December 1957): 411–25.

40. Ibid., p. 418.

41. Ibid.

42. Ibid., p. 420; see also Kauder, History of Marginal Utility, pp. 90–100. On Menger as Aristotelian, also see Terence W. Hutchinson, ”Some Themes from Investigations into Method,“ in Carl Menger and the Austrian School of Economics,J.R. Hicks and Wilhelm Weber, eds. (Oxford: Clarendon Press, 1973), pp. 17–20.

[1] Link: https://www.independent.org/publications/article.asp?id=9040

Top Menu Bar

Avusturya Okulu'nun Geçmişine Yeni Bir Işık

24 Ağustos 2025

KURUMSAL

SON DUYURULAR

Aidatlar Hakkında Duyuru

Biz Özgürüz Hareketi Derneği 1. Olağanüstü Genel Kurul Duyurusu

Biz Özgürüz Hareketi Derneği 2. Olağan Genel Kurul Duyurusu

Biz Özgürüz Hareketi Derneği Genel Kurul Duyurusu

Avusturya Okulu'nun Geçmişine Yeni Bir Işık

Avusturya Okulu'nun Geçmişine Yeni Bir Işık

24 Ağustos 2025

KURUMSAL

SON DUYURULAR

Aidatlar Hakkında Duyuru

Biz Özgürüz Hareketi Derneği 1. Olağanüstü Genel Kurul Duyurusu

Biz Özgürüz Hareketi Derneği 2. Olağan Genel Kurul Duyurusu

Biz Özgürüz Hareketi Derneği Genel Kurul Duyurusu

Avusturya Okulu'nun Geçmişine Yeni Bir Işık

Çerez Kullanımı